De bokser is Alexis Arguello, driemalig wereldkampioen boksen en één van de kopstukken van het sandinistische FSLN. De bankier is Eduardo Montealegre en frontman van de PLC. In aanloop tot de verkiezingen werd meer dan eens krachtige taal gesproken. Zo probeerde Montealegre de aanhangers van het FSLN te bekeren door de boodschap ´Iedereen tegen Ortega´ te promoten en zijn tegenstander, de bokser, te bestempelen als het schoothondje van Ortega die alleen de ´sandinistische dictatuur´ zal versterken. Arguello, de bokser en linkse burgemeesterskandidaat in Managua, bood weerwerk door vooral de inspanningen in de verf te zetten die de regering het voorbije jaar had ondernomen om de schrijnende armoede en de sociale problemen die ermee gepaard gingen aan te pakken.
Vier dagen na de verkiezingen en na een golf van protesten van de rechtse oppositie -wat uiteindelijk leidde tot een hertelling van de stemmen in Mangua- heeft de ´bokser´ zijn slag thuisgehaald. Arguello kreeg volgens de officiële uitslag ruim 51 procent van de stemmen. Zijn rivaal, de vroegere minister van Buitenlandse Zaken en bankier Eduardo Montealegre, bleef steken op 46 procent. Volgens de allerlaatste gegevens zou de FSLN gewonnen hebben in 105 gemeenten (87 in 2004), de PLC in 37 (was 57 in 2004). De politieke kaarten zijn andermaal verdeeld in het voordeel van de huidige linkse president, Daniël Ortega. De gemoederen zijn, zeker langs de kant van de oppositie, nog niet helemaal bedaard. Geregeld zijn er nog betogingen, al wordt ook dit alsmaar moeilijker. Het FSLN maakt zich de voorbije dagen heer en meester over de straten, rotondes en toegangswegen in en naar Managua. Een zoveelste bewijs dat vrije meningsuiting in Nicaragua geen evidentie is. Het gebrek aan transparantie in het hele verkiezingsproces laat ook al zijn sporen na bij enkele donorlanden. Na Zweden heeft ook Finland de kat de bel aan gebonden. Het land zal zich beraden over zijn begrotingshulp voor 2009. De nog resterende 2 miljoen euro begrotingssteun (op een totaal van 13) zal men op een andere manier besteden.
Morgen verlaat ik Nicaragua definitief, met gemengde gevoelens. Gemengd, enerzijds omdat ik er mij een stukje thuis begon te voelen en anderzijds omdat ik bang ben voor de toekomst van dit prachtig land. Als de vrije meningsuiting monddood wordt gemaakt en donorlanden omwille van het autoritaire karakter van Ortega en zijn aanhangers de geldkraan dichtdraaien, dan is dit een zoveelste achterwaartse stap in de ontwikkeling van Nicaragua. Reken daar nog eens de algemene wereldcrisis bij die onvermijdelijk ook zijn negatieve weerslag heeft op het ´groene geld´, de dollarstroom van Nicaraguanen die werkzaam zijn in de Verenigde Staten en dan is het plaatje helemaal bedroevend. Ik vrees dat er mij niet veel rest dan te geloven in het goede, in de wil om te blijven strijden voor een vreedzame samenleving en het geloof dat de wereld, en Nicaragua in het bijzonder, elke dag een stukje hogerop weet te klimmen uit de armoedige diepte...
Het is een vraag die me vandaag, naar aanleiding van het bezoek aan de coöperatieve Santa Rosa, nabij Ocotal, wel meerdere keren doorheen mijn hoofd flitst. Heleen heeft me uitgenodigd om haar te vergezellen tijdens haar werkbezoek. Samen met nog enkele vertegenwoordigers van andere NGO´S (niet gouvernementele organisaties), ondermeer uit El Salvador, worden we opgewacht door een drietal kompanen van het collectief bedrijf Santa Rosa. Het bedrijf stamt nog uit de prille Sandinistische periode van de jaren 80 toen grootgrondbezit massaal opging in landhervormingen en verdeeld werd onder meerdere boeren die het samen bewerkten. Alle gezinnen samen beschikken dus over dezelfde eigendomstitel. In tegenstelling tot de meeste coöperaties -waar de boeren elk hun lapje grond bewerken, maar het beheer en de commercialisering ervan samen aanpakken-, wijkt Santa Rosa daarvan af. Hier bewerken ze samen de grond, wordt er gemeenschappelijk gebruik gemaakt van een molen om maïs en koffie te malen, organiseren ze samen de inenting van het vee, de verkoop van groenten en fruit voor zowel de eigen markt als die van haar buurland Honduras, enz. De coöperatieve bezit ook een school waar de kinderen van de landarbeiders alle jaren van het basisonderwijs kunnen doorlopen. Enkele gezinnen hebben zich ook toegelegd op artisanale kunst. Zo bezoeken we ondermeer een pottenbakkerij waar nog op een volledig authentieke manier (lees: zonder enige automatisering) het pottenbakken wordt beoefend. Als je de commune bekijkt en analyseert, lijkt het haast een droommodel, maar schijn bedriegt. Ook hier leven gezinnen in grote armoede. De allerarmsten konden inmiddels wel rekenen op steun van de overheid die een jaar geleden het programma ´Hambre Cero´ (Nul Honger) lanceerde. Dit armoedebestrijdingsprogramma is een beetje afgekeken van het model dat de Braziliaanse president Lula een jaar of twee geleden heeft ingevoerd. Het bestaat erin dat een gezin een gedekte koe krijgt, een varken, wat kippen, zaaigoed en materiaal om enkele hokken te bouwen; een soort startkapitaal in nature. Om hun bedrijfje draaiende te houden, kunnen ze rekenen op de hulp van technische adviseurs.
Het valt me op dat de drie arbeiders, die deel uitmaken van de vakbond van de coöperatieve, in hun uiteenzetting over het reilen en zeilen van de organisatie nogal een politieke taal hanteren. Ze winden er geen doekjes om, wie hier niet resoluut de partijkaart van het FSLN -de regeringspartij van de huidige linkse president Daniel Ortega- trekt, heeft hier niets te zoeken. Of anders gezegd, meeheulen met de huidige politiek is een absolute vereiste om deel uit te maken van de commune. Elk NGO die hier dus een samenwerkingsverband uit de grond wilt stampen, moet bijgevolg zijn ogen dicht knijpen voor de politieke wind die er waait. NGO´S moeten in Nicaragua, of ze willen of niet, de kunst van het koorddansen perfect onder de knie hebben...
Toen gisteren nog maar 7 procent van de stemmen waren geteld, kwamen de FSLN-aanhangers al op straat om de overwinning op te eisen. Het bleek geen voorbarige conclusie te zijn, want volgens de laatste berichten zou de partij gewonnen hebben met 55 procent van de stemmen. De overwinning wordt ook hier in Ocotal met de nodige toeters en bellen gevierd. Ik stap mee in de pick-up van de buurman van Heleen, eveneens een zware FSLN-fan en vervoeg me bij de karvaan die klaar staat om een paar rondjes doorheen het centrum te rijden. De hele stad kleurt roodzwart. Mensen staan aan de kant van de weg te wuiven, zwaaien met vlaggen en roepen politieke leuzes. Wie niet van deze wereld is, zou er zijn hoofd voor verwedden dat Nicaragua zich geplaatst heeft voor het Wereldkampioenschap voetbal. De sfeer is uitgelaten en feestelijk. Vrachtwagens volgestouwd met jubelende mensen rijden op een slakkengangetje doorheen de straten. Ze zitten op het dak van de vrachtwagen, op de rand van de laadbak of op de motorkap. Wanneer ik een foto maak stijgen de vreugdekreten tientallen decibels hoger, alsof ze er van uitgaan dat mijn digitale camera ook het geluid kan registreren. Mensen, jong en oud, gaan hier zowaar uit de bol. Wie geen vlag bij zich heeft, identificeert zich door het overwinningsteken te maken. Het V-teken doet me denken aan de beginletter van vrede, maar al snel wordt deze illusie gekelderd.
Op de radio verneem ik dat in diverse steden aanhangers van de Sandinisten slaags zijn geraakt met de oppositie. Bij de stembusgang van gisteren kwam het op sommige plaatsen tot schermutselingen. Verscheidene bronnen spreken van kiesfraude, al valt dit laatste moeilijk na te gaan. Vlak voor de verkiezingen besloot de Nicaraguaanse regering geen waarnemers toe te laten. Volgens Ortega dienen Amerikaanse of Europese waarnemers enkel de belangen van de Verenigde Staten. Het niet toelaten van onafhankelijke waarnemers heeft Finland ertoe aangezet om zijn economische hulp aan Nicaragua op te schorten.
Ik blijf me verwonderen over de wijze waarop mensen hier de uitslag vieren. Heeft de uitbundigheid te maken met hun armoedige situatie? Is voor hen de regeringspartij van de huidig regerende president Ortega dan hun reddende engel, hun laatste strohalm? Misschien dat verkiezingsbeloften een andere dimensie krijgen wanneer je dag in dag uit moet vechten om te overleven...
Ik word andermaal opgewacht door Heleen Neirynck, die hier werkzaam is in opdracht van Volens, de Belgische NGO (niet gouvernementele organisatie) voor ontwikkelingssamenwerking. Volens is een beetje een buitenbeentje binnen het NGO-wereldje. In tegenstelling tot de meeste NGO´S ondersteunt ze geen eigen projecten, maar zendt ze coöperanten uit. Ook Heleen is zo´n zendeling die hier deel uitmaakt van de UNAG, een overkoepelende vereniging van kleine en middelgrote boeren, de Nicaraguaanse versie van onze Belgische Boerenbond. Omdat de uitslag van de verkiezing wellicht ten vroegste morgenochtend bekend zal zijn, besluiten we om van het heerlijke zomerweer te profiteren en een wandeling te maken in de wijde omgeving van Ocotal. Het gebied ligt verweg van de platgetreden gringo-paden en geeft ons het gevoel een stukje pionierswerk te verrichten, een niet-reiziger te zijn. Het landschap is ruig en adembenemend ongerept. Op enkele lokale bewoners na kruist niemand ons pad. Op de terugweg houden we halt in een plaatselijke taverne. We weten dat het bij wet verboden is om op de verkiezingsdag alcohol te consumeren, althans in publieke etablissementen, maar wagen het toch om een pintje te bestellen. De waardin verontschuldigt zich en deelt ons mee dat ze geen alcohol mag serveren. Na wat aandringen, zwicht ze toch. We krijgen het schuimend bier geserveerd in kleurrijke ondoorzichtige plastieken roemers. Om geen argwaan te wekken plaats de waardin nog twee geopende flesjes frisdrank ernaast. Nicaraguanen zijn meesters in het omzeilen van de wet.
Rond acht uur ´s avonds wordt onze aandacht gewekt door toeterende wagens, knallende brommers en rinkelende fietsbellen. Het lijkt erop dat de Sandinisten reeds de overwinning opeisen en dat nauwelijks twee uur nadat de laatste stembureaus werden gesloten. Een karavaan roodzwarte vlaggendragers bolt voorbij het huis. Mensen jubelen en juichen alsof hun favoriete voetbalploeg net de wedstrijd heeft gewonnen. Heleen heeft geen televisie, maar via de radio en het internet vernemen we dat de regeringspartij van Ortega volgens de eerste summiere verslagen op kop ligt. Uit de boxen van de overburen schallen ´Ode an die Freude´ en ´Give peace a chance´. Het eens iets anders dan schaapjes tellen voor het slapen gaan...